Artikelen Marijke van den Berg

Angst en paniek kunnen je zomaar ineens overvallen.
Zo zat ik afgelopen zomer in de auto op weg naar huis. Het was een warme dag geweest en ik doezelde wat weg naast mijn man, die achter het stuur zat en naar de ‘Tour de France’ op de radio luisterde. Daarna kwam om zes uur het nieuws: “in Duisburg bij de Love Parade is een ramp gaande, mensen zitten vast in een toegangstunnel naar het festivalterrein, er is paniek uitgebroken en er zijn, voor zover nu al bekend, enkele doden gevallen”.
Ik schiet in één ruk vanuit mijn comfort-stand in de alert-stand. Lichte paniek maakt zich nu óók van mij meester. Mijn alarmbellen gaan af en ik voel mijn hart gelijk overuren maken. Met trillende handen gris ik mijn mobieltje van de achterbank en toets het telefoonnummer in van mijn zoon -hij is daar met vrienden.
Gelukkig neemt hij meteen op: “hoi mam, wat is er? nee, niks aan het handje hoor, we zitten hier met z’n allen lekker in het zonnetje, nee, niks van gemerkt”.
Gerustgesteld en nog wat ‘shakerig’ hang ik op.
Ach, wat is mobiele telefonie toch soms een zegen.

Zelf heb ik er een hekel aan om tijdens evenementen in opgepropte mensenmassa’s te staan en al helemaal als mensen opeens gaan duwen en je geen kant meer op kunt.
In Nederland kan zo’n ramp natuurlijk net zo goed gebeuren. Bij plotseling uitbrekende paniek vertonen mensen nu eenmaal onvoorspelbaar gedrag.
Wat dat betreft is het tijdens de laatste dodenherdenking op de Dam nog maar net goed afgelopen, want hier was één koffertje op de grond en één langaanhoudende schreeuw van een verwarde man al genoeg om bij velen de oer ‘vecht of vlucht’ overlevingsreactie bij dreigend gevaar in werking te zetten. Mensen stoven in blinde angst en dolle paniek alle kanten op –zo ver mogelijk weg van het vermeende onheil.
Achteraf gezien was dit natuurlijk maar een onschuldig incident en hadden omstanders gewoon even moeten checken wat er werkelijk aan de hand was om vervolgens de man tot stilte te manen.
Maar blijkbaar zit de actie van Karst T. vorig jaar op Koninginnedag nog zo vers in het geheugen en hebben waarschuwingen in de media voor mogelijk nieuwe aanslagen ons hyper-alert gemaakt.
Tja, nu zijn we dus een land vol schrikachtigen en stresskippen geworden.
Ik vrees dan ook dat het aantal hulpaanvragen voor behandeling van angststoornissen en paniekaanvallen de komende jaren alleen nog maar zal stijgen.

Ben jij er zo eentje die het hele jaar in de hoogste versnelling heeft gestaan, op je tenen hebt gelopen?
Ben jij er zo eentje die zich het hele jaar door voor zijn baas een slag in de rondte heeft gewerkt?
Ben jij er zo eentje die thuis altijd maar weer voor iedereen klaar heeft gestaan?
Ben jij er zo eentje die al weken bezig is met het aftellen van de dagen tot aan de vakantie?
Ben jij er zo eentje die nog net voor de vakantie heeft geprobeerd om alles op tijd af te krijgen en alles netjes achter te laten?
Ben jij er zo eentje die toch wel wat meer stress voelt voordat je op vakantie gaat?
Ben jij er zó eentje?
Dan kan de overstap naar de zojuist verkregen ‘vrijheid’, het terugschakelen naar een lagere versnelling, best weleens lastig zijn. Niet alleen vergt het vaak enige tijd om het werk los te laten en om afstand te nemen van al die huiselijke beslommeringen, maar ook moet je niet raar opkijken als je lichaam opeens hapert, je je opeens doodmoe en beroerd voelt. Van stressen naar ontstressen zorgt vaak voor allerlei, meestal onschuldige, lichamelijke klachten in de eerste week van de vakantie.
Het is daarom verstandig om op de eerste vakantiedag niet meteen in auto of vliegtuig te springen. Plan wat dagen in voordat je naar je vakantiebestemming vertrekt. Ben je eenmaal daar aangekomen ga dan niet direct van alles ondernemen, maar neem rustig de tijd om te acclimatiseren –je aan te passen aan een ander klimaat en een andere leefomgeving. De siësta is daar niet voor niks.

Luieren en niets doen in de vakantie zijn we bijna helemaal verleerd. Dat vinden we zonde van onze tijd. Ook dan moeten we weer van alles doen en zo veel mogelijk zien om maar niks te missen.
Maar was vakantie niet juist ook bedoeld om te ontstressen en te onthaasten?
Voor sommigen klinkt dat vast heel saai, maar toch is het aan te bevelen om je vakantie niet helemaal vol te plannen en als je toch al niet lekker in je vel zit het wat dichter bij huis te zoeken.
Bewaar in ieder geval enige tijd om even niets te “moeten”, even helemaal niets te doen.
Dat betekent niet dat je in je uppie een hele week stil naar je navel moet gaan zitten staren, maar dat je even niks van te voren moet plannen. Gewoon alleen eventjes doen wat er in je opkomt, gewoon eventjes doen waar je op dat moment zin in hebt –go with the flow. Luieren, rommelen….gewoon lekker rondtutten binnen of buiten je huis.
Je zult zien …. ‘nu even niets’ is pas echt vakantie, is echt genieten, is ontspannend, je kikkert er van op, het maakt je hoofd leeg, het maakt je creatiever en geeft je mogelijk een andere kijk op problemen….
‘Nu even niets.nl’ …. wat wil je nog meer?

Fijne vakantie!

We hebben allemaal wel eens een periode in ons leven waarin we aan het piekeren slaan.
De een heeft daar meer en vaker last van dan de ander. Op zich is er niks mis mee om zo af en toe wat te piekeren. Storend wordt het pas als piekeren een dagelijkse bezigheid wordt en je gedachten in een vicieuze cirkel blijven rondmalen, als je vast komt te zitten in je eigen denkpatronen.
“Wat zouden ze wel niet van me vinden?”
“Wat zouden ze wel niet van me denken?”
“Wat zou er gebeuren als ik dat of dat zou doen?”
“Wat als …?” “Stel dat …?”
Vooral deze ‘als-wat-dan’ rampenscenario’s zijn veel voorkomende piekergedachten.
Het oude gezegde: “een mens lijdt dikwijls het meest door het lijden dat hij vreest maar nimmer op zal dagen…”, is hier zeker op van toepassing.
Want achteraf gezien kan je bijna altijd zeggen dat deze angstgevoelens nergens voor nodig waren geweest, het absoluut geen realistische gedachten waren.
Tja, achteraf gezien is natuurlijk makkelijk praten, maar wat kan je doen als je er midden in zit, het in je hoofd een complete chaos lijkt te zijn.

Naast praten met iemand over je problemen kan het ook helpen om emotionele gedachten op te schrijven. Het werkt niet alleen verhelderend en ordenend, maar het lucht ook op als je negatieve emoties aan het papier toevertrouwt, deze van je afschrijft.
Bovendien is uit wetenschappelijk onderzoek gebleken dat je bij het omzetten van gevoelens in woorden een bepaald hersendeel stimuleert dat de emotionele controle regelt waardoor je het gevoel kunt krijgen dat je weer grip op de dingen hebt.

Denk nou niet meteen: “schrijven …schrijven, ach dat kan ik niet, dat is toch niks voor mij”. Want voor het schrijven dat ik hier bedoel hoef je echt geen schrijver in de dop te zijn. Het hoeft geen samenhangend verhaal te worden. Schrijf gewoon alles op wat in je opkomt, alles wat je dwarszit.
Je kunt dit ook prima in de vorm van een brief doen aan iemand waar je problemen mee hebt of een (stress)dagboek bijhouden.
En mocht het gepieker bij jou vooral ’s nachts toeslaan dan kun je pen en papier het beste naast je bed neerleggen. Niet alleen handig om ‘nog-te-doen’ lijstjes mee aan te leggen maar wie weet helpt het je ook om daarmee de nachtelijke spoken in je hoofd te verdrijven.

Of schrijven ook bij jou helpt blijft natuurlijk een kwestie van proberen!

Sint Janskruid een geregistreerd kruidengeneesmiddel als antidepressivum

Het Nederlandse College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) heeft in 2007 voor het eerst een kruidengeneesmiddel geregistreerd als medicijn tegen lichte tot matige depressieve klachten: Hyperiplant®. De basis is een extract van Sint-Janskruid (Hypericum perforatum).

De werkzaamheid, bijwerkingen en wisselwerkingen van het nu geregistreerde geneesmiddel zijn voldoende onderzocht. Hyperiplant is als tablet zonder recept alleen in de apotheek verkrijgbaar.

Van andere preparaten op basis van Sint-Janskruid die verkrijgbaar zijn bij apotheek of drogist is de hoeveelheid werkzame stof niet onderzocht. Zij zijn als zelfzorgmiddel onder verschillende merknamen en in verschillende samenstellingen en sterktes verkrijgbaar als extract, als gedroogd kruid of als kruidenthee in capsules, dragees, tabletten of druppels. Je kunt er wel van uitgaan dat ze bij gebruik dezelfde werkzaamheid, bijwerkingen en wisselwerkingen hebben als het geregistreerde geneesmiddel.

Werking
Sint-Janskruid is al heel lang in gebruik als geneeskrachtig kruid.
Uit overlevering weten we dat het vroeger de bijnaam: ‘jaag den duvel’ droeg. Het werd als afweerkruid gebruikt om je te beschermen tegen hekserij of magie.
De laatste jaren hebben diverse wetenschappelijke onderzoeken aangetoond dat Sint-Janskruid bij de behandeling van lichte tot matige depressie effectiever is dan een placebo en net zo effectief is als de meeste voorgeschreven antidepressiva.
Hoe dit plantaardige antidepressivum werkt is nog niet precies bekend.
Bij depressie veronderstelt men dat er te weinig serotonine in de hersenen beschikbaar is. Deze stof speelt een belangrijke rol bij stemmingen en emoties. Sint Janskruid remt, net als de meeste synthetische antidepressiva, de neuronale heropname van serotonine, noradrenaline en dopamine. Dat zou een positieve invloed hebben op mensen die zich somber voelen, geen interesse en plezier meer beleven. Zij voelen zich door het slikken van Sint-Janskruid energieker en vinden dat het hun stemming verbetert. Het kan echter wel twee tot drie weken duren voor je dit positieve effect merkt. Heeft het dan nog te weinig effect dan heeft voortzetting van het gebruik voor jou waarschijnlijk geen zin.
Met andere woorden: of het bij jou werkt is een kwestie van proberen.

Gebruik en bijwerkingen
Helemaal een onschuldig plantje is Hypericum (Sint-Janskruid) echter niet.
Lees daarom altijd de bijsluiter zorgvuldig en raadpleeg bij de geringste twijfel even je arts of apotheek.
Overschrijd de aanbevolen dosis niet. Verdeel de aangegeven dosis zo goed mogelijk over de dag. Het beste kun je vaste tijdstippen kiezen om de kans op vergeten zo klein mogelijk te houden.
Als je een dosis bent vergeten en duurt het nog meer dan twee uur voor je
de volgende dosis normaal inneemt? Neem dan de vergeten dosis alsnog in. Duurt
het nog minder dan twee uur? Sla de vergeten dosis dan over.
Over het algemeen worden Hyperiplant® en andere zelfzorgmiddelen op basis van Sint-Janskruid goed verdragen.
Eventuele bijwerkingen kunnen in de eerste week optreden, maar nemen daarna af of verdwijnen.
Je kunt als je Sint-Janskruid gebruikt gewoon blijven autorijden, alcohol drinken en alles eten.
Wel is bekend dat de huid gevoeliger kan zijn voor zonlicht en zonnebank.
Over het gebruik van dit middel tijdens de zwangerschap en of het schadelijk is voor de baby is nog te weinig bekend.
Gebruik het daarom niet als je zwanger bent of binnenkort wilt worden en niet als je borstvoeding geeft.
Hypericum is geregistreerd vanaf 12 jaar, maar er zijn geen studies bekend bij kinderen jonger dan 18 jaar. Omdat bij behandeling met SSRI’s is gebleken dat deze kinderen wel een verhoogd risico op bijwerkingen lopen (suïcidale gedachten en gedrag) kan dit bij gebruik van Sint-Janskruid mogelijk ook het geval zijn. Neem daarom geen enkel risico en bespreek het van te voren met je huisarts.

Mogelijke wisselwerking met andere geneesmiddelen
Let op! St-Janskruid kan een interactie hebben met andere geneesmiddelen die je gelijktijdig slikt.
Sint-Janskruid stimuleert de werking van het lever-enzymsysteem, waardoor de effectiviteit van een aantal geneesmiddelen kan verminderen.

De medicijnen waarmee de belangrijkste wisselwerkingen optreden, zijn de volgende:
• De anticonceptiepil, de minipil, de anticonceptiering, de anticonceptiepleister en het implantatiestaafje.
• Remmers van het immuunsysteem bijvoorbeeld bij orgaantransplantaties en auto-immuunziekten, zoals bijv. het afweeronderdrukkende middel Ciclosporine.
• Remmers van het HIV-virus, zoals bijv. Indinavir.
• Middelen voorgeschreven bij hartfalen en hartritmestoornissen, zoals bijv. Digoxine en Kinidine
• Bepaalde slaap- en rustgevende middelen, zoals bijv. Midazolam en Alprazolam.
• Een middel tegen pijn op de borst, zoals bijv. Ivabradine.
• Antistollingsmiddelen, zoals bijv. Fenprocoumon en Acenocoumarol.
• Middelen tegen benauwdheidsklachten, zoals bijv. de luchtwegverwijder Theofylline.
• Middelen voorgeschreven bij kanker, zoals bijv. Imatinib en Irinotecan.
• Middelen voorgeschreven tegen psychoses, zoals bijv. Quetiapine en Aripiprazol.
Gelijktijdig gebruik van Sint-Janskruid en een ander voorgeschreven antidepressivum (tegenwoordig meestal een SSRI-er) wordt ten zeerste afgeraden. Sint-Janskruid verhoogt, net als deze antidepressiva, de hoeveelheid serotonine in de hersenen. Er is daardoor een verhoogd risico op het ontstaan van het serotoninesyndroom.
Twijfel je eraan of een van de bovenstaande wisselwerkingen voor jou van belang is? Neem dan contact op met je apotheker of huisarts. Vertel je huisarts altijd dat je Sint-Janskruid wilt gaan gebruiken.

Afbouwen
Net als bij andere antidepressiva is het beter om niet zomaar in één keer te stoppen. Bouw bij voorkeur langzaam af over een periode van een paar weken. Sommige mensen hebben last van ontwenningsverschijnselen. Kijk daarom eerst hoe je reageert als je de dosering iets vermindert. Als je er geen last van hebt, kun je mogelijk sneller afbouwen.

Nawoord
In een klein land als het onze, waar jaarlijks meer dan één miljoen voorgeschreven antidepressiva-recepten over de toonbank gaan, zouden middelen op basis van Sint-Janskruid zeker een goed alternatief kunnen zijn. Maar ondanks de geringere kans op nare bijwerkingen en ondanks het feit dat de werking ervan bij lichte tot matige depressies inmiddels voldoende is aangetoond -vrees ik toch, dat het nog geruime tijd nodig zal hebben voordat (huis)artsen in het reguliere circuit dit ‘alternatieve’ geregistreerde kruidengeneesmiddel gaan voorschrijven. Blijkbaar houden zij het liever bij hun oude vertrouwde synthetische antidepressiva –Paroxetine (Seroxat) en Fluxetine (Prozac).
Het is bovendien voor de patiënt/cliënt goed om te bedenken dat zowel synthetische als plantaardige antidepressieva slechts symptoombestrijders zijn. Ze laten je je misschien een stukje prettiger voelen maar de oorzaak, je werkelijke probleem los je er echt niet 1-2-3 mee op.

Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat cognitieve therapie goed werkt bij de behandeling van lichte tot matige depressies.
• Door gesprekken leer je om op een andere manier naar je problemen te kijken en met je problemen om te gaan.
• Door je gedachten over je huidige situatie te veranderen, kun je je gevoel veranderen en weer grip krijgen op je stemming.
• De combinatie van gesprekstherapie met eventueel Sint-Janskruid zou volgens mij dan ook een prima optie kunnen zijn bij de behandeling van lichte tot matige depressies.

NB: Het gebruik van Sint Janskruid altijd in overleg met de huisarts, i.v.m. de ongewenste bijwerkingen!

Tijd, time… time-management.
Ik geef het maar meteen eerlijk toe –time management is niet echt mijn ding.
Ja, theoretisch is het bij mij wel dik voor mekaar. Aan mijn cliënten kan ik prima uitleggen hoe ze het beste met hun tijd om kunnen gaan. Ik vertel ze dat ze prioriteiten in hun leven moeten stellen, dat ze “nee” moeten leren zeggen en hoe ze hun eigen grenzen het beste kunnen bewaken. Soms leer ik ze zelfs om met dag- en weekdoelen te werken.
Nee, daar ligt het probleem niet. De ‘know how’ voor anderen gaat me prima af.
Maar zelf …voor mezelf, dat is toch een heel ander verhaal.
Ik blijf altijd tijd te kort komen.
Het lijkt warempel ook wel of de tijd elk jaar sneller gaat.
In 2009 had ik nog zoveel willen doen en nu hebben we de eerste maand van het nieuwe jaar er al bijna weer opzitten.
Als 55-plusser vraag ik me ongewild toch weleens af of het misschien met mijn leeftijd te maken heeft. Maar, ach nee, ik weet wel beter, ik ben mijn hele leven al een slak geweest, er heeft op mij nu eenmaal nooit een turboknop gezeten. Ik neem altijd overal rustig mijn tijd voor.
Alleen als ik eventjes het gevoel krijg in tijdnood te komen dan schiet ik in de stress.
Met deadlines werken kan ik bijvoorbeeld niet. Als ik alleen al het woord ‘deadline’ in mijn agenda zie staan dan sla ik zwaar op tilt, of beter gezegd dan ben ik niet meer in beweging te krijgen. Het frappante is dat zodra de deadlinedatum gepasseerd is, ik weer helemaal tot leven kom en de beste ingevingen krijg.
Voortschrijdend inzicht heeft me dan ook doen beseffen dat ik me maar beter niks meer van andermans deadlines aan kan trekken.
Onder het mom: “jouw deadlines zijn de mijne niet”, trek ik daarom tegenwoordig mijn eigen plan en hou er mijn eigen time-management op na.
Deadlines, vakanties, verjaar- en feestdagen. Ik schuif ze in mijn agenda een paar dagen naar voren.
Ook mijn horloge en wekker hebben er aan moeten geloven -ze werden een paar minuten vooruit gezet.
En het resultaat?
Mijn ‘writers block’ behoort zo goed als tot het verleden, mijn koffertje staat ruim voor vertrekdatum gepakt en inkopen zijn op tijd gedaan.
Nee, mij zal je niet zo gauw meer betrappen op te laat zijn of komen.
Een echte aanrader dat time-management van mij.