Meditatie en Burnout

Meditatie kan voor een iedere burnout patiënt veel beteken. Mediteren helpt onze gezondheid te verbeteren, onze stressreserves te onderhouden, de stressreactie te neutraliseren en leert ons minder reactief en onbewust met stress om te gaan. Meditatie is een ondersteunde techniek en voor alle duidelijkheid nooit een volledig alternatief of oplossing voor het probleem. Goede voeding, regelmatig lichamelijke inspanning, tijd voor rust en ontspanning, sociale activiteit en je leven niet te gecompliceerd maken alsmede een goede werksituatie zijn essentieel voor de preventie en de genezing van elke ziekte.

Wat is Meditatie en waarom is Mediteren anders?

In onze visie is mediteren elke techniek die ons in staat stelt lichaam en geest te ontspannen en bovendien onze geest te verlossen van onnodige gedachtes en hersenactiviteit. Tijdens het mediteren focussen we onze aandacht op de ademhaling, een woord dat we in onze gedachten herhalen, ons lichaam of op een fysiek object. Steeds als we merken dat onze gedachten afdwalen, brengen we onze aandacht terug naar het oorspronkelijke object. We focussen onze aandacht op het hier en nu, waardoor ons denken steeds rustiger wordt en het lichaam gaat ontspannen. Tegelijkertijd proberen we zo alert mogelijk ons denken en of lichamelijke reacties te observeren. Na een aantal minuten mediteren zie vaak meteen al dat we alerter worden en tegelijkertijd een ontspanningsreactie in het lichaam waarnemen. Meditatie gaat dus veel verder gaat dan enkel en alleen ontspannen.

Meer Focus. Meditatie traint ons, in tegenstelling tot andere ontspanningsoefeningen ook in vaardigheden als oplettendheid, zelfbewustzijn en concentratie.

Meer Alert. Het doel van meditatie is niet alleen te ontspannen, maar ook om helder, wakker en alert van geest te worden. Oplettendheid en alertheid leren ons minder routinematig te werken, situaties helderder in te schatten, betere beslissingen te nemen en makkelijker een staat van ‘flow’ te ervaren.

Meer Zelfkennis. Meditatie leert ons beter naar ons lichaam en geest te luisteren, zodat we makkelijker stress zullen herkennen. Wanneer we meer zelfbewust worden van stress kunnen we makkelijker stress voorkomen en verminderen.

Meer Toepasbaar. Meditatie is overal toepasbaar en de technieken kunnen zelfs tijdens de werkzaamheden toegepast worden.

‘Scientists study it. Doctors recommend it. Millions of people--many of whom don't even own crystals--practice it every day. Why? Because meditation works ‘ Time Magazine 4/8/2003

Wat kan Meditatie voor Burnout patienten betekenen?

Burnout is een uitputtingsreactie van lichaam en geest op een lange periode van stress. Het nut van meditatie zit met name in de positieve effecten die regelmatig mediteren op stress heeft. Wij zien meditatie niet alleen als techniek die ons helpt stressreserves op te bouwen en de stressreactie te doorbreken, maar vooral als techniek die ons kan helpen minder automatisch en onbewust met stress om te gaan. De technieken van meditatie kunnen op vier manieren een bijdrage leveren aan het vergroten van onze stressbestendigheid:

Verbeteren van de algemene gezondheid.
Preventie: voorkomen is beter dan genezen.
Leren stressreacties te zelfstandig te neutraliseren.
Stress leren te beantwoorden i.p.v. erop te reageren.

A. Verbeteren van de algemene gezondheid. Herstellen van een burnout is vaak een langdurig proces. De lichamelijke en geestelijke reserves zijn uitgeput en het lichaam zit vaak vol spanningen. Als we kijken naar de wetenschappelijke onderzoeken naar de effecten van meditatie op onze gezondheid is het duidelijk dat mediteren iedere burnout patient bijzonder goed kan helpen in zijn herstelproces. We hebben de belangrijkste effecten van meditatie op ons lichaam eens op een rij gezet; meer energie, een verhoogde alertheid, sterker immuunsysteem, een lagere bloeddruk, cholesterol, spierspanning en hartslag zijn maar een paar van de voordelen die de literatuur beschrijft. Het lijkt ons duidelijk dat, mede door al deze positieve effecten en het feit dat meditatie geen bijwerkingen kent, mediteren voor iedereen met of zonder lichamelijke kwalen van groot nut is voor het lichamelijk welbevinden.

B. Preventie: voorkomen is beter dan genezen. Allereerst is het van belang om ons leven dusdanig in te richten dat we makkelijker met stress om kunnen gaan. Goede voeding, regelmatig lichamelijke inspanning, tijd voor rust en ontspanning, sociale activiteit en je leven niet te gecompliceerd maken zijn hierbij natuurlijke 'inkoppers'. Daarnaast raden wij aan om meer aandacht te besteden aan ons parasympathische zenuwstelsel. Dit stelsel is belast met de opbouw van stressreserves, onderhoud van ons lichaam en zorgt voor een gemakkelijker herstelproces van stressreacties. We kunnen het parasympathische zenuwstelsel stimuleren door te ontspannen, in het NU te leven en te mediteren. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat mensen die mediteren significant sneller herstellen van een stressreactie. Met de nieuwste hersenscan technologieën is aangetoond dat mediteren niet alleen onze ‘mind’ kan trainen maar ook de werking ervan structureel verandert. Bij mensen die regelmatig mediteren wordt minder snel een ‘fight or flight’ stressreactie te weeg gebracht. In andere woorden mensen die mediteren raken minder snel geïrriteerd en geprikkeld dan niet mediterende mensen. Scans laten zien dat gebieden in onze hersenen die synoniem staan voor depressiviteit en een negatieve instelling na verloop van tijd minder actief worden en gebieden die staan voor enthousiasme, passie, positief denkbeeld en levensgeluk actiever worden. Resumerend: als we vaker mediteren zullen we zien dat steeds minder stressoren nog belastend voor ons zullen zijn en doen we dus actief aan stresspreventie.

‘Hersenscans en gedragsobservatie laten zien dat meditatie bij uitstek geschikt is om de snelle emotionele impulsen (woede, paniekaanvallen..etc) van de amygdala (deel van de hersenen die stressreactie aanstuurt) te onderdrukken’, Daniel Goleman, auteur Emotionele Intelligentie.

C. Leren stressreacties te zelfstandig te neutraliseren. Burnout is een uitputtingsreactie van lichaam en geest op een lange periode van stress. Om beter met burnout om te kunnen gaan dienen we allereerst te leren beter met stress om te gaan. Wetenschappelijk gezien heerst er overeenstemming dat ontspanningsmethoden de ‘fight or flight’ reactie kunnen doorbreken. De meest bekende hiervan zijn: autogene training, progressieve relaxatie, ademhalingstechnieken, hypnose en zelfsuggestie, visualisatie, yoga, meditatie etc. Al in de jaren zeventig was bekend na baanbrekend onderzoek van Dr. Benson op Harvard dat meditatie een tegenovergestelde reactie van de ‘fight or fligh’t reactie op gang brengt. Als we mediteren, komt de ademhaling tot rust, neemt spierspanning, stofwisseling en bloeddruk af, meten we een toename in de bloedvoorziening naar de huid (tintelingen) en spijsverteringorganen waar en neemt de productie van stresshormonen als adrenaline af. We kunnen dus meditatie of vergelijkbare ontspanningstechnieken gebruiken om stressreacties te neutraliseren. Maar meditatie gaat verder dan de bovenstaande technieken. Allereerst leren we door meditatie beter naar ons zelf te luisteren. We kunnen ons lichaam en geest observeren zodat we sneller de ‘fight or flight’ reacties zullen herkennen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan onze ademhaling, een top indicator van hoe lichaam en geest zich op dit moment voelen. Als we beter in staat zijn om stress te herkennen kunnen we ook gemakkelijker ingrijpen.

De universiteit van Wisconsin ontdekte dat mediterende werknemers een hogere frustratietolerantie, betere arbeidsklimaat, vrolijkere en optimistischere stemmingen en een hoger energieniveau rapporteren. Ook verminderen conflictsituaties en 'slangenkuileffecten' op werk als werknemers gingen mediteren', AD Magazine 31/1/04

D. Stress leren aan te pakken i.p.v. er op te reageren.
Wanneer we in staat zijn om de perceptie van stressoren, het stressproces en de gevolgen van onze reactie op stress, te verbeteren kunnen we onze ervaring van de stresssituatie veranderen. Wanneer we de ervaring veranderen kunnen we ook de effecten van stress op ons zelf veranderen. Bij meditatie trainen we de vaardigheden van aandacht en oplettendheid m.b.v. focus en concentratietechnieken. We leren aandachtig en bewust in alle mogelijke omstandigheden te zijn en te blijven en trainen dus precies de vaardigheden die we nodig hebben om stress te aan te pakken i.p.v. er het slachtoffer van te worden. We leren tijdens meditatie om te gaan met herrie, pijntjes, ongemak, alle mogelijke gedachten en gevoelens. In feite zijn alle gedachten die onze meditaties ontelbare keren 'verstoren' kleine stressoren. We nemen ze waar en proberen ze te laten zijn zoals ze zijn zonder erop te reageren. Kernwoorden zijn acceptatie, oplettendheid, niet oordelen, aandacht, loslaten, het Nu, aanwezigheid etc. Wanneer we zien dat we in een staat van opwinding verkeren kunnen we de stressreactie doorbreken door niet alleen driftig onze ontspanningsoefeningen te doen maar ook door heel simpel bewust van het moment te worden. Mediteren traint ons in deze vaardigheid. Aanwezig zijn betekent dat we de situatie helderder gaan zien, soms ontdekken dat onze opwinding misschien wel misplaats is, we onze reacties minder snel door emoties laten leiden, je makkelijker kan relativeren en dat we beter, creatiever en gepaster kunnen reageren op de situatie. We zien zowel de stimulus als respons en kunnen de ruimte daartussen beter benutten. We worden ons bewust van hoe we op stress reageren, hoe we soms dingen uit de hand laten lopen, dingen soms misschien wat overdrijven, zonder onszelf als schuldige te veroordelen. We zien stress steeds minder als een probleem, maar meer als een vriend welke ons feedback geeft. Door goed te luisteren naar deze feedback kunnen we elke situatie beter overzien en beantwoorden. Dit geeft vertrouwen en kracht! Een bijkomend voordeel van deze insteek is dat deze geen bijwerkingen kent of nieuwe stress veroorzaakt. Dit betekent natuurlijk niet dat je nooit meer boos, angstig of je bedreigt zult voelen, maar je gaat er wel beter mee om en wordt langzamerhand een stuk evenwichtiger persoon.

'Echt bewustzijn van en zijn in het Hier en Nu is een key issue om o.a. te leren los te laten, acceptatie, niet te oordelen, vertrouwen hebben in jezelf, geduld en innerlijke rust te vinden. Ik hoop dat veel mensen kennis kunnen nemen van deze vorm van ontspanning' , aldus Gert Otter van www.burnin.nl, Nederlands grootste Burnout site, in een reactie op zijn website na het volgen van een workshop meditatie voor beginners bij ABC van Meditatie.

(Bron: ABC van meditatie info@abc-van-meditatie.nl